Khu vực Hồ Gươm thay đổi thế nào sau 150 năm?

Giai đoạn 1873-1895: Năm 1873, người Pháp nổ súng đánh thành Hà Nội và từ năm 1874 bắt đầu chiếm đóng, mở rộng. Từ năm 1875 đến 1894, Pháp bắt đầu xây dựng các công trình quan trọng như Lãnh sự quán (28/8/1875), Tòa Đốc lý (Mairie) trên nền chùa Tàu năm 1887-1888, nay là UBND TP Hà Nội, khu văn phòng của Phủ Thống sứ Bắc Kỳ (1892), trại lính khố xanh (1895), Nhà Bưu điện Trung tâm (1894).

Năm 1893, phần còn lại của hoàng thành Thăng Long bị phá dỡ, chỉ để lại cổng phía bắc. Các công trình được xây dựng nằm gần Hồ Gươm (hồ Hoàn Kiếm).

Giai đoạn 1895-1928: Việc mở rộng thành phố được bắt đầu bằng nghị định ngày 20/2/1895 của Thống sứ Bắc Kỳ. Khu ngoại ô Hà Nội được hình thành theo nghị định ngày 14/7/1899, dưới quyền quản lý của Công sứ – Đốc lý. Vùng đất dự trữ để thành phố mở rộng được xác lập theo nghị định ngày 3/3/1903, dưới quyền quản lý của Đốc lý Hà Nội.

Ngày 17/7/1914, Đốc lý chia Hà Nội thành tám khu phố. Những năm 1920, người Pháp tập trung quy hoạch và xây dựng đô thị. Năm 1921, Sở Kiến trúc và Đô thị được thành lập, đứng đầu là kiến trúc sư Ernest Hébrard. Năm 1924, bản quy hoạch đô thị do kiến trúc sư Ernest Hébrard thiết lập đã tạo cơ sở cho công tác quản lý đô thị. Ảnh liệt kê các công trình trung tâm gần Hồ Gươm, từ 29 đến 77.

Giai đoạn 1928-1945: Tổng thống Pháp ra sắc lệnh ngày 12/7/1928 về quy hoạch và mở rộng các thành phố ở Đông Dương. Bằng nghị định ngày 20/11/1933 và Công điện 6/A ngày 2/1/1931, Thống sứ Bắc Kỳ yêu cầu lập bản đồ cải tạo và mở rộng Hà Nội. Ngày 25/2/1931, Hội đồng thành phố quyết định nghiên cứu, xây dựng bản đồ quy hoạch và mở rộng thành phố theo dự án của kiến trúc sư Ernest Hébrard.

Nghị định ngày 19/10/1933 của Đốc lý Hà Nội chia Hà Nội thành 39 khu và ấn định ranh giới từng khu. Cuối năm 1941, quá trình mở rộng Hà Nội được khởi động lại, sau thời gian cải tạo và sắp xếp các đường phố trong khu vực nội thành. Ngày 25/8/1942, Toàn quyền Đông Dương Decoux thông qua dụ của vua Bảo Đại về quy hoạch và mở rộng địa hạt TP Hà Nội. Ngày 1/1/1943, vùng địa lý đặc biệt của Hà Nội được hình thành theo nghị định ngày 31/12/1942 của Toàn quyền Đông Dương.

Với sự kiện toàn quốc kháng chiến ngày 19/12/1946, nghị định của Toàn quyền Đông Dương trở thành văn bản cuối cùng. Ảnh liệt kê vị trí các trụ sở cơ quan của Pháp nằm gần Hồ Gươm, từ số 2 đến 78.

Không ảnh khu vực hồ Gươm nhìn từ trên cao, đầu thế kỷ 20, phía xa là cầu Long Biên.

Giai đoạn 1946-1954: Sau sự kiện ngày 19/12/1946, Tòa Thị chính Hà Nội được thành lập. Nghị định ngày 25/7/1949 của Thị trưởng Hà Nội chia thành phố thành 25 khu và ấn định ranh giới. Nghị định ngày 25/7/1950 của Thị trưởng Hà Nội lại chia đại hạt thành phố thành 36 khu.

Công văn ngày 21/4/1952 của Thị trưởng Thẩm Hoàng Tín chỉ rõ: “Diện tích đề nghị mở rộng theo thỏa thuận ngày 8/4/1952 là 4.209 ha”. Tuy nhiên, trong bối cảnh tình hình phức tạp và cấp bách về cải tạo, kiến thiết, việc mở rộng quy hoạch chưa được triển khai.

Lịch sử khu vực Hồ Gươm qua từng thời kỳ.

Khu vực Hồ Gươm nhìn từ trên cao năm 2024. Ảnh: Giang Huy